Identification and Prioritization of Effective Strategies for Enhancing the Capabilities of Combat Unmanned Aerial Vehicles: A Case Study of an Armed Forces Organization

Reza Shamloo

Assistant Professor, Department of Management, Faculty of Command and Control Engineering, Khatam al-Anbia Air Defense University, Tehran, Iran (Corresponding Author).

Email: rezashamloo1355@gmail.com                                                           

Mohammad Yousefi Khoshghalb

Professor, Department of Management, Faculty of Command and Control Engineering, Khatam al-Anbia Air Defense University, Tehran, Iran.

Mohammad Ali Ranjbar

Professor, Department of Mechanical Engineering, Faculty of Mechanical Engineering, Khatam al-Anbia Air Defense University, Tehran, Iran.

Obeid Rostami

MSc in Command and Control Engineering, Graduate School, Khatam al-Anbia Air Defense University, Tehran, Iran.

Abstract

Changes in the strategies of warfare in recent years indicate that major military powers increasingly rely on air warfare, particularly remotely piloted aircraft, including unmanned aerial vehicles (UAVs). In the absence of an adequate balance between the capabilities of air defense equipment and air-based offensive systems, as well as the failure to identify and develop appropriate strategies for enhancing the technical and operational capabilities of UAVs to counter aerial threats, adversaries that proactively assess and strengthen their combat capabilities during peacetime through the adoption of emerging technologies in weapon systems, particularly UAVs, may gain a strategic advantage. The aim of this study is to identify and prioritize effective strategies for enhancing the capabilities of combat UAVs, using one of the organizations of the Armed Forces as a case study. The study is applied in terms of its purpose and descriptive in terms of its methodology, employing a mixed-methods approach. The statistical population comprised commanders and personnel in the study domain, totaling 220 individuals, from whom a sample of 132 participants was determined using Cochran's formula. Data were collected through document review and a questionnaire. The reliability of the questionnaire was assessed using Cronbach's alpha, while the Friedman test was employed to prioritize the proposed strategies. The findings indicate that the use of UAVs provides substantial operational advantages. Timely and accurate information transmission can enhance the speed of detection and identification and improve the offensive capabilities of air defense forces, thereby significantly supporting commanders' situational awareness on the battlefield. Finally, 49 factors related to enhancing the capabilities of combat UAVs were identified and prioritized across two domains: operational and technical.

Keywords: Unmanned Aerial Vehicles (UAVs); Combat UAVs; Capability Enhancement; Operational Capability; Technical Capability.

Supreme National Defense University  / Defense Logistics and Technology

                                                                       https://amfad.sndu.ac.ir/ E-ISSN:2980-8073

شناسایی و اولویت­بندی راهکار‌های مؤثر بر ارتقای قابلیت‌های پهپادهای رزمی (مورد مطالعه: یکی از سازمان‌های نیروهای مسلح)

رضا شاملو

استادیار گروه مدیریت، دانشکده مهندسی فرماندهی و کنترل، دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء^(ص)، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

Email: rezashamloo1355@gmail.com                                                          

محمد یوسفی خوش قلب

استاد گروه مدیریت، دانشکده مهندسی فرماندهی و کنترل، دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء^(ص)، تهران، ایران

محمدعلی رنجبر

استاد گروه مکانیک، دانشکده مهندسی مکانیک، دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء^(ص)، تهران، ایران

عبید رستمی

کارشناسی ارشد مهندسی فرماندهی و کنترل، مرکز تحصیلات تکمیلی، دانشگاه پدافند هوایی خاتم‌الانبیاء^(ص)، تهران، ایران

چکیده

تغییر استراتژی نبرد در سال‌های اخیر مؤید این موضوع است که کشورهای قدرتمند نظامی، جنگ­های خود را بر پایه نبرد هوایی به‌ویژه پرنده‏های هدایت‌پذیر از دور (پهپاد) پایه­گذاری می­نمایند. جای شکی نیست که در صورت عدم توازن توانمندی تجهیزات ن.م در برابر سامانه‌های آفندی هواپایه و همچنین عدم احصا و تدوین راهکار‌های ارتقای قابلیت‌های فنی و عملیاتی پهپادها در جهت مقابله با تهدید‌های هوایی، پیروز میدان، طرفی است که در زمان صلح با تهیه برآورد صحیح نسبت به ارتقای توان رزمی خود با به‌کارگیری فنّاوری نوین در تسلیحات به­ویژه پهپادها گام مؤثر بردارد. هدف تحقیق، شناسایی و اولویت­بندی راهکار‌های مؤثر بر ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی (مورد مطالعه: یکی از سازمان­های نیروهای مسلح) است. نوع پژوهش، کاربردی و روش آن، توصیفی با رویکرد آمیخته است. جامعه آماری شامل فرماندهان و کارکنان حوزه مورد مطالعه است که 220 نفر در نظر گرفته شده و جامعه نمونه با استفاده از فرمول کوکران 132 نفر تعیین گردید. گردآوری داده‌ها از طریق اسناد و مدارک و پرسش‌نامه انجام و جهت پایایی پرسش‌نامه از آلفای کرونباخ و در راستای اولویت‌بندی راهکار‌ها، از آزمون فریدمن استفاده گردید. نتایج تحقیق بیانگر این مطلب است که ‌به­کارگیری پهپاد مزیت‌های عملیاتی زیادی دارد. ارسال اطلاعات در زمان و دقیق می‌تواند سرعت کشف و شناسایی و قدرت تهاجمی ن.م را بالا برده و به فرماندهان صحنه نبرد کمک شایانی در آگاهی وضعیتی از صحنه نبرد نمایند. در پایان در رابطه با راهکار‌های ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی تعداد 49 عامل در دو حوزه عملیاتی و فنی احصا و اولویت‌بندی گردید.

کلیدواژه‌ها: پهپاد، پهپاد رزمی، ارتقا، قابلیت عملیاتی، قابلیت فنی

                                                                        https://amfad.sndu.ac.ir/ E-ISSN: 2980-8073

مقدمه

فناوری پرنده‌های بدون­ سرنشین امروزه یکی از دغدغه‌های اساسی سیاست‌گذاران علوم و فناوری دفاعی هر کشور است که در دهه­های اخیر نقش بسیار چشمگیری در عرصه فعالیت‌های مختلف نظامی و غیرنظامی داشته است. هواپیماهای بدون سرنشین با خصوصیات آیرودینامیکی این امکان را دارند تا مهمات و سایر تجهیزات و جنگ‌افزارها را با خود حمل کنند. هواپیماهای بدون سرنشین ازجمله تجهیزات پیشرفته عصر حاضرند که در صحنه نبرد جایگاه ویژه‌ای دارند. در سال­های اخیر به‌منظور کاهش هزینه­ها و خطرات به­کارگیری، پهپادها به‌طور چشمگیری مورد توجه نیروهای نظامی قرار گرفته است و نقش بسیار مهم پهپادها در تعیین سرنوشت جنگ­ها، فرماندهان را بر آن داشته است که نگاهی ویژه و خاص به این‌گونه پرنده­ها داشته باشند (شاملو، 24:1401). نقش بسیار مهم پهپادها در تعیین سرنوشت جنگ­ها همانند جنگ آذربایجان و ارمنستان در سال 2021 و جنگ روسیه با اوکراین و دفاع مقدس دوازده­روزه (نبرد جمهوری اسلامی ایران و رژیم منحوس صهیونیستی) فرماندهان را بر آن داشته است که نگاهی ویژه و خاص به این­گونه پرنده­ها داشته باشند؛ به­گونه­ای که تولید، ساخت و یا بهینه­سازی این محصولات شتاب خاصی نسبت به گذشته به خود گرفته و در سال­های آینده نیز اهمیت این پرنده­های ارزشمند چند برابر خواهد شد. در همین رابطه اخیراً نیز ستاد کل نیروهای مسلح با تعیین شرح وظایف خاص پهپادی برای هر نیرو، شرایط جدیدی را برای هر نیرو فراهم نموده است که براساس این ابلاغیه، هر نیرو در راستای محقق نمودن فرایند مأموریت‌های ذاتی خود از نوع خاصی از پهپاد استفاده می‌کند. گستردگی مأموریت­های نیروهای مسلح و سرعت بسیار بالای تغییرات محیطی، نیاز به­کارگیری تسلیحات به‌روز و مناسب برای مقابله با انواع تهدید‌ها را مشخص می­نماید (باقری، 25:1402). با توجه به این‌که پهپادهای رزمی در نیروهای مسلح به‌کار گرفته می‌شوند؛ بنابراین به‌کارگیری مناسب این پهپادها و ارتقا قابلیت­های آن‌ها در حوزه‌های فنی و عملیاتی، از اهمیت بالایی برای ن.م برخوردار است. هدف این تحقیق شناسایی و اولویت‌بندی راهکار‌های مؤثر بر ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی (مورد مطالعه: یکی از سازمان­های نیروهای مسلح) است.

گستردگی مأموریت­های نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و سرعت بسیار بالای تغییرات محیطی، نیاز به­کارگیری تسلیحات بروز و مناسب برای مقابله با انواع تهدید‌ها دارد. در همین راستا نیروهای مسلح کشور ما نیز بنا درک عمیق کارایی و نقش مؤثر هواپیماهای بدون سرنشین در صحنه‌های نبرد آینده، از اواخر دوران هشت‌ساله دفاع مقدس تاکنون با تکیه‌بر فناوری بومی و صنعت دفاعی کشور اقدام به ساخت و بهره‌برداری از این سامانه‌ها و توسعه آن نموده است. درعینِ‌حال دشمنان جمهوری اسلامی ایران (به‌ویژه آمریکا و رژیم صهیونیستی)، علاوه بر امکانات گسترده فعلی در بهره‌برداری از هواپیماهای سرنشین دار در اقدامات و مأموریت‌های مختلف، توجه و سرمایه­گذاری عظیمی در بخش تحقیق و توسعه، افزایش توانایی و قابلیت و بهره­برداری از هواپیماهای بدون سرنشین نموده­اند. در مقام مقایسه با تجربیات جهانی و منطقه‌ای و کشورهای قدرتمند و صاحب فناوری‌های مختلف درخصوص بهره‌برداری از پهپادها و توجه به ابعاد گوناگون پیشرفته‌ای علمی و ارتقای قابلیت‌های آن‌ها، تاکنون پیشرفت­های قابل قیاسی درزمینۀ ارتقا قابلیت­های عملیاتی و فنی و به‌کارگیری فناوری­های به­روز دنیا مانند هوش مصنوعی و ... در ن.م جمهوری اسلامی ایران در این حوزه حاصل نشده است. اندیشمندان حوزه­های نظامی دفاعی اعتقاد دارند برای مقابله با تهدیدات پیشرفته پهپادی، ایجاد یک ساختار پدافندی چندلایه و جامع امری حیاتی است. این ساختار شامل سامانه‌های پیشرفته راداری، سامانه سلاح­های مختلف و غیره است. ضمناً یکی از این تجهیزات و لایه­های دفاعی برای مقابله با تهدیدات پیشرفته پهپادی، استفاده از خود پهپاد است. به همین دلیل توجه به راهکار‌های ارتقا توانمندی‌ها و قابلیت­های عملیاتی و فنی و هواپیماهای بدون سرنشین و متناسب با نیاز دفاعی کشور در جهت پاسخ‌گویی به تهدید‌های دشمنان و جبران عقب‌ماندگی‌های احتمالی، یکی از الزامات جدی نیروهای مسلح در این بخش هست. ازآنجایی‌که به موضوع راهکار‌های ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی در سازمان­های ن.م به‌صورت مدون و علمی در منابع و مراکز دانشگاهی کم‌تر پرداخته شده است؛ بنابراین فقدان شناسایی و اولویت­بندی راهکار‌های مؤثر بر ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی (مورد مطالعه: یکی از سازمان­های نیروهای مسلح) مسئله اصلی این تحقیق را تشکیل می‌دهد و محقق در نظر دارد به آن بپردازد و به سؤال اصلی آن‌که «راهکار‌های مؤثر بر ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی کدام­اند؟» پاسخ دهد. انجام تحقیق در جنبه‌های مشروحه ذیل دارای اهمیت است: تبیین نظام­مند و علمی موضوع راهکار‌های ارتقای قابلیت‌های پهپادهای رزمی می­تواند به‌عنوان مرجع علمی و عملی مورد استفاده قرار گیرد و به غنای متون نظری و پژوهشی در این رابطه کمک نموده و راهنمای خوبی برای برنامه‌ریزان و مسئولان و فرماندهان ن.م در این مورد است. عدم انجام این تحقیق می­تواند حداقل عواقب و پیامدهای ذیل را در برداشته باشد:

موجب ناشناخته باقی ماندن راهکار‌های ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی و کاهش توان رزم ن.م و عدم تحقق ارتقا قابلیت­های مطلوب و مورد انتظار پهپادهای رزمی در جهت اجرای مأموریت‌های محوله و مغفول ماندن بخشی از پیش­بینی­های لازم (ابعاد و مؤلفه­های رزمی) در جهت به‌کارگیری پهپادهای یادشده در حوزه‌های عملیات و فنی می­گردد. با توجه به این‌که تاکنون تحقیقی مبتنی بر معرفی راهکار‌های ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی ن.م صورت نپذیرفته است، مؤید نو و بدیع بودن این پژوهش است.

1. پیشینۀ پژوهش

با بررسی به‌عمل‌آمده از مراکز دانشگاهی نیروهای مسلّح و دانشگاه‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران و سامانه تحقیقات نظری آجا، تاکنون پژوهشی در مورد موضوع فوق، صورت نپذیرفته است؛ اما برخی تحقیقات مشابه که پیرامون موضوع تحقیق صورت گرفته است به شرح زیر است:

روح‌الله اسفندیاری (1400)، در پژوهشی کاربردی در دافوس آجا با عنوان «بهبود عملکرد پهپادهای تهاجمی در ارتقای آمادگی رزمی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران» به بررسی موضوع پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است پهپادها طیف گسترده‌ای از مأموریت‌های شناسایی، جاسوسی، هدایت آتش، حمله مستقیم و ... را انجام می‌دهند و با کاربرد‌های متنوع و متفاوت خود به‌عنوان یک سلاح ارزشمند در سامانه دفاعی دنیا محسوب می‌شوند.

رضا شاملو (1401)، در تحقیقی کاربردی در فصلنامه مطالعات جنگ با عنوان «واکاوی نقش پهپادها در فرماندهی و کنترل صحنه نبرد» در فصلنامه به بررسی موضوع تحقیق پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است که نقش پهپادها در فرماندهی و کنترل صحنه نبرد اعم از شناسایی، مراقبت و هدف‌یابی، جمع‌آوری الکترونیکی، ارتباطی و عملیات رزمی و غیره بسیار بوده و پهپادها بخشی جدایی‌ناپذیر از جنگ و فرماندهی و کنترل صحنه نبرد محسوب می‌گردند.

قاسم باقری (1402)، در پژوهشی کاربردی در دانشکده فارابی با عنوان «سازوکارهای ارتقا به‌کارگیری هواپیماهای بدون سرنشین (پهپادها) در مأموریت‌های نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران» به بررسی موضوع پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است:

الف. در حوزه پهپادهای رزمی

v    افزایش اعتبارات واگذار شده در حوزه پهپادی؛

v    توسعه و چابک سازی ساختاری متناسب با تهدیدات؛

v    گسترش گردان­های واکنش سریع.

ب. در حوزه پهپادهای پشتیبانی رزمی

v    افزایش اعتبارات واگذاری در راستای تأمین تجهیزات و قطعات پهپادها؛

v    بهره‌گیری از نیروی انسانی متخصص و مجرب و آموزش متناسب و مستمر خلبانان و کارکنان؛

v    تشکیل گردان‌های پشتیبانی و واکنش سریع؛

v    قابلیت نصب تجهیزات محمول مراقبتی و جمع‌آوری الکترونیکی بر روی پهپادهای مختلف.

محمدباقر چالاکی (1403)، در پژوهشی کاربردی در فصلنامه مطالعات جنگ با عنوان «به‌کارگیری پرنده‌های هدایت‌پذیر از دور (پهپاد) در مأموریت‌های کشف نیروی پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران» به بررسی موضوع پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است 2/84 درصد جامعه نمونه معتقدند از پهپادهای مجهز به سامانه‌های اپتیکی دوربین فیلم‌برداری و دوربین از نوع دید در روز/شب و دوربین حرارتی، همچنین پهپادهای مجهز به سامانه‌های سیگنالی کامینت و جهت‌یاب شنود ارتباطی، الینت و IFF می‌توان در مأموریت‌ کشف نپاجا بهره برد.

پروفسور «والری مودباز» (2021) در پژوهشی علمی کاربردی در فصلنامه علوم و هنرهای اجتماعی با عنوان «اهمیت پهپادها در جنگ مدرن و درگیری‌های مسلح» به بررسی موضوع پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است که پهپادها و وسایل نقلیه هوایی بدون ­سرنشین به‌عنوان ابزاری ضروری در نبردهای مدرن، مفید باشد و این پهپادها هزینه‌های جنگ را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

دکتر «ناوجوت سینگ بدی» (2023) در پژوهشی کاربردی در فصلنامه سینرژی با عنوان «پهپادها به‌عنوان نیروی چند برابر کننده در جنگ­های آینده» به بررسی موضوع پرداخته و در پایان چنین نتیجه‌گیری نموده است که بازده سرمایه‌گذاری ارائه شده توسط پهپادها با افزایش سیال بودن عملیات، افزایش پیدا کرده و به‌طور مؤثر حریف را انکار کرده و گزینه‌ای برای اتخاذ یک راهبرد جایگزین بوده و درنتیجه امکان موفقیت را فراهم می‌کند.

2. مفهوم شناسی

2-1. «پهپادها»^[1]

پهپادها، تجهیزات نقلیه هوایی با نیروی محرکه هستند که افرادی با عنوان اپراتور را با خود حمل نمی‌کنند و برای به پرواز درآمدن از نیروهای آئرودینامیک استفاده می‌کنند. آن­ها از راه دور قابل هدایت و کنترل هستند یا به‌طور خودکار و براساس برنامه از پیش تعیین‌شده و یا سامانه­های پویای پیچیده هوشمند می‌توانند همواره و همیشه به‌صورت شبانه‌روزی در شرایط مختلف آب‌وهوا پرواز ‌کنند (Wezeman, 2014). پهپادها به‌وسیله کنترل زمینی یا هوایی هدایت‌شده و یا برنامه­ریزی می‌شوند، به همین دلیل هواپیمای هدایت‌شونده از راه دور نامیده می‌شود (مطاعی و پریانی، 30:1397). تا چند سال اخیر عمده­ی کاربرد پهپادها در شناسایی و مراقبت‌های نظامی بوده است؛ اما اخیراً گرایش‌های جدیدی به این هواپیماها به‌دلیل پیشرفت‌های فناورانه­ مدرن در زمینۀ‌ بدنه‌ هواپیما، سامانه‌های هدایت پیشرانه و محموله‌ها به وجود آمده است (Wong, 2017).

شکل 1: پهپاد انتحاری شاهد 136(ساخت ایران)

2-2. ساختار کلی پهپادها

هرچند پهپادها در ابتدا با رویکرد نظامی و انجام مأموریت‌های نظامی طراحی و ساخته‌شده‌اند؛ اما امروزه در امور غیرنظامی نیز کاربرد فراوان داشته و مزایای فراوان به‌کارگیری از آن‌ها در امور مختلف مشخص گردیده است. به‌طورکلی عملکرد همه پهپادها نشئت گرفته از چهار لایه اصلی هستند که این چهار لایه عمده عبارت‌اند از:

1.   مجموعه پرواز ؛                                                     

2.   مجموعه اجرای مأموریت؛

3.   مجموعه بار مفید؛                                                   

4.   مجموعه هشدار (عباسپور، 43:1396).

2-3. پهپادهای رزمی

پهپادهایی رزمی برای انجام حملات هوایی و اهداف دقیق طراحی شده‌اند و معمولاً قابلیت حمل موشک‌ها، بمب‌ها و دیگر تجهیزات نظامی را دارند. این. پهپادهای رزمی طیف وسیعی از مدل‌ها را شامل می‌شوند که برای مأموریت‌های مختلف نظامی مانند تهاجمی، رهگیری، انتحاری، جنگال طراحی شده‌اند (باقری، 44:1402). در این مقاله، به مأموریت­های تهاجمی، رهگیری، جنگال و انتحاری این نوع پهپادها پرداخته شده است.

2-4. انواع پهپادهای رزمی

v   پهپادهای‌ تهاجمی‌

پهپادهای‌ تهاجمی‌، باقابلیت‌ پرواز زیر صوت و ماندگاری‌ طولانی‌ در پرواز ایستگاهی‌ (بیش‌ از ٢٤ ساعت‌) و در ارتفاع بالا روی‌ منطقه‌ مورد نظر و باقابلیت‌ پنهان ماندن از دید رادار، توان انجام مأموریت‌های‌ شناسایی‌ و تهاجمی‌ و به‌کارگیری‌ مهمات هدایت‌ دقیق‌ با استفاده از حساسه‌های‌ چند طیفی‌ را دارا هستند ضمن‌ آنکه‌ از توان محدود عملیاتی‌ در نبرد هوابه­هوا نیز برخوردار هستند. این‌ پهپادها با به‌کارگیری‌ یک‌ سری‌ حسگرهای‌ چند طیفی‌ (اپتیکی‌، فروسرخ، راداری‌ و لیزری‌) می‌توانند اطلاعات لازم را به‌ مهمات هدایت‌پذیر دقیق‌ و دور پرتاب نیز انتقال دهند (صارمی، 43:1392).

v   پهپادهای رهگیری

این نوع از هواپیماهای بدون ­سرنشین برای عملیات رزمی مناسب بوده و شامل هواپیماهایی هستند که قابلیت بالا در انجام مانور و مبارزه هوابه­هوا دارند که از دقت نظر بالایی نسبت به هدف زنی تهاجمی زمینی برخوردار هستند (Arjomandi,2016).

v   پهپاد انتحاری

امروزه پهپادها علاوه بر انهدام اهداف از طریق بمب یا موشک، می‌توانند در یک عملیات انتحاری، توسط هدایت‌گرانی که کیلومترها آن‌طرف‌تر فقط نظاره‌گر عملیات هستند، خود را به بدنه اهداف مهم بکوبد و آن هدف را منهدم کند (https://www.javanonline).

شکل 2: هواپیمای بدون سرنشین پریدیتور (ساخت ایالات‌متحده آمریکا)

2-5. پهپاد جنگ الکترونیک

یکی از عمده‌ترین وظایفی که پهپادها بر عهده دارند، مشارکت در جنگ‌های الکترونیکی است. بدین منظور از دو روش برای از هم گسیختن ارتباط رادارهای دشمن استفاده می‌کند؛ یکی فروریختن «خاشه»^[2] و دیگری ایجاد اختلال الکترونیکی توسط فرکانس‌های مختلف رادیویی. در این خصوص می‌توان از هواپیمای «ای کیو ام-34 وی» نام برد که مأموریت خود را بدین‌صورت انجام می‌دهد (شکوهی، 24:1396).

2-6. مأموریت‌های ن.م در حوزه پهپادها

کلیه اقداماتی که جهت خنثی کردن و یا کاهش دادن قدرت عمل حملات هواپیماها و یا موشک‌های هدایت‌شونده دشمن انجام می‌گردد مربوط به مأموریت­های ن.م در حوزه پهپاد است. این مأموریت‌ها در حوزه پهپاد در سه بخش زیر رزمی، پشتیبانی رزمی و پشتیبانی خدمات رزم تقسیم می‌شوند.

2-7. قابلیت عملیاتی

منظور از قابلیت عملیاتی، توانمندی‌های بالقوه و مؤثری است که پهپادهای رزمی از آن برخوردار بوده و به اجرای صحیح مأموریت‌های آن‌ها کمک می­کند. این قابلیت‌ها شامل توانمندی‌های عملیاتی مختلفی است که به اقدامات تاکتیکی و اجرای عملیات در صحنه نبرد مربوط می‌شود.

2-8. قابلیت فنی

به‌طورکلی به توانمندی‌های تجهیزاتی و فناوری موجود که پهپادهای رزمی از آن برخوردار هستند و در جهت اجرای مأموریت به‌کار می‌رود. به‌طورکلی هر نوع پهپادی بسته به نوع مأموریت خود دارای قابلیت‌ها و ویژگی‌های فنی مختلفی است (رستمی، 19:1404).

2-9. شاخص‌های فنی و عملیاتی پهپادهای رزمی

2-9-1.   «شاخص‌های عملیاتی»^[3]

این شاخص‌ها توانمندی پهپاد را در صحنه نبرد و کاربرد‌های نظامی واقعی بررسی می‌کنند. شاخص‌های عملیاتی پهپادهای رزمی در این تحقیق عبارت‌اند از:

v   توان تهاجمی

شامل توان و قابلیت انجام حملات نقطه‌ای، توانایی شلیک موشک، بمب و سایر مهمات هوشمند و دقت در هدف‌گیری است.

v   قابلیت­های اجرای مأموریت‌های چندگانه

قدرت و توانایی در رابطه با اجرای مأموریت‌های شناسایی و تجسس، پشتیبانی هوایی نزدیک، نبرد الکترونیک، شلیک و فرار^[4]. پهپادهای رزمی باید قادر به مقابله با سیگنال‌های مسدودکننده یا مختل‌کننده، جنگ الکترونیک یا جلوگیری از کنترل‌های رادیویی باشند (رستمی،23:1404).

مدیریت مأموریت و خودمختاری

این توان شامل قابلیت پرواز خودکار و مسیر‌یابی هوشمند، امکان مأموریت‌پذیری گروهی^[5] و سطح هوش مصنوعی و یادگیری ماشینی است.

v   زمان آماده‌سازی و پاسخ

این شاخص شامل سرعت آماده‌سازی برای مأموریت و زمان واکنش در شرایط اضطراری است.

v   هزینه عملیاتی

شامل هزینه‌های هزینه پرواز ساعتی، هزینه نگهداری و تعمیرات، هزینه آموزش اپراتورها و قابلیت تعمیر و نگهداری است.

v   قابلیت تعمیر و نگهداری

این شاخص شامل دسترسی به قطعات یدکی و سادگی در تعمیر میدانی است (رستمی،23:1404).

2-9-2.   «شاخص‌های فنی»^[6]

شاخص‌های فنی پهپادهای رزمی بسته به نوع طراحی، مأموریت و توانمندی‌های هر مدل متفاوت است، اما به‌طورکلی ویژگی‌های زیر برای این نوع پهپادها قابل‌توجه هستند:

v   ابعاد و وزن

وزن خالی و وزن حداکثری برخاست. بسته به نوع پهپاد و مأموریت آن، می‌توان دارای ابعاد و وزن مختلف باشد.

v   پیشرانش

تعداد و نوع موتورها (توربوجت، توربوپراپ، الکتریکی، هیبریدی) در پهپاد که تأثیر زیادی بر عملکرد پروازی دارد. بیشتر پهپادهای رزمی دارای یک یا دو موتور هستند (رستمی، 26:1404).

v   «سامانه‌های حمل و پرتاب»^[7]

سامانه‌هایی که به پهپادها امکان پرتاب و فرود امن را می‌دهند. این سامانه‌ها می‌توانند شامل پرتابگرهای موشکی، نوارهای پرتاب، یا حتی چترهای نجات برای فرود ایمن باشند.

v   مداومت پروازی (زمان پرواز)

مدت زمانی که پهپاد قادر به پرواز در هوا است تا قبل از نیاز به سوخت‌گیری مجدد یا شارژ باتری. زمان پرواز می‌تواند از چند ساعت (برای مدل‌های کوچک) تا بیش از 24 ساعت (برای مدل‌های بزرگ‌تر و با سوخت‌های فسیلی) متغیر باشد (رستمی، 26:1404).

v   «برد عملیاتی»^[8]

بیشینه فاصله‌ای که پهپاد می‌تواند بدون بازگشت طی کند. مسافت قابل پیمایش توسط پهپاد بدون نیاز به سوخت‌گیری مجدد یا تعویض باتری (رستمی، 26:1404).

v   «ارتفاع پروازی»^[9]

ارتفاعی که پهپاد قادر به پرواز در آن است. ارتفاع پروازی بستگی به طراحی و هدف پهپاد دارد. برخی پهپادها می‌توانند در ارتفاعات پایین برای شناسایی و حملات دقیق پرواز برخی دیگر برای انجام مأموریت‌های دوربرد، در ارتفاعات بالا پرواز می‌کنند.

v   «سرعت»^[10]

سرعت پهپاد هنگام پرواز. مقدار سرعت پهپادهای رزمی معمولاً بین 150 تا 1000 کیلومتر بر ساعت متغیر است (باقری، 39:1402).

v   امکان حمل سلاح

حداکثر وزن بار مفید (موشک، بمب، دوربین، تجهیزات الکترونیکی و ...) که پهپاد قادر به حمل آن است. بسته به نوع پهپاد، این ظرفیت می‌تواند از چند کیلوگرم (برای پهپادهای کوچک) تا بیش از 1000 کیلوگرم (برای پهپادهای بزرگ و استراتژیک) متغیر باشد.

v   پنهان‌کاری

قابلیت‌های پهپاد برای مخفی شدن از رادارهای دشمن. برخی از پهپادهای رزمی دارای ویژگی‌های استتار برای کاهش شانس شناسایی توسط رادارهای دشمن هستند.

v   «سامانه‌های هدایت و ناوبری»^[11]

سامانه‌هایی که پهپاد را قادر به حرکت دقیق و رسیدن به هدف می‌سازند. معمولاً این سامانه‌ها شامل GPS، «INS»^[12]، رادار و دوربین‌های پیشرفته هستند که پهپاد را قادر به شناسایی و حمله دقیق به اهداف می‌کنند. مدل‌های پیشرفته‌تر می‌توانند از سامانه‌های خودمختار برای ناوبری و حمله به اهداف استفاده کنند.

«سامانه‌های حساس‌ساز و شناسایی»^[13]

تجهیزات مختلفی که برای شناسایی اهداف و جمع‌آوری اطلاعات در پهپادها استفاده می‌شود. شامل دوربین‌های الکترواپتیکال، مادون‌قرمز، رادارهای فعال و غیرفعال، حسگرهای تصویربرداری با وضوح‌بالا و سامانه‌های تشخیص و شناسایی خودکار هدف هستند (باقری، 39:1402).

2-10. سامانه‌ها و حسگرهای مختلف در هواپیماهای‌ بدون سرنشین‌

1. حسگرها

حسگرها در پهپادها دارای انواع مختلفی است که عبارت­اند از:

v    حسگرهای‌ صوتی‌؛

v    حسگرهای‌ فرکانس‌ رادیویی‌؛

v    حسگرهای‌ نوری‌؛

v    حسگرهای‌ نوری‌ امواج الکترومغناطیسی‌ را در محدوده فرکانس‌های‌ مادون‌قرمز؛

v    حسگرهای‌ رادار.

2. سامانه‌های‌ درگیری‌ و انهدام-خنثی‌سازی‌

3. توری‌ها

4. خنثی‌کننده­های‌ با استفاده از هواپیمای بدون سرنشین کوچک

5. سامانه­های الکترومغناطیس‌ها و لیزرهای‌ پرقدرت

6. «سامانه‌های الکترواپتیک»^[14]

7. دوربین‌های تصویربرداری حرارتی

8. سامانه الینت

9. سامانه کامینت

10. «سامانه شناسایی دوست یا دشمن»^[15]

11. فناوری پنهان­کاری

12. «فناوری شلیک و فراموش ‌کن»^[16] (مهدوی، 44:1399)

13. انواع دوربین‌های دید در روز و نور کم (دید در شب)

دوربین‌های اپتیکال یا «نور مرئی» در طول‌موج 4/0 تا 7/0 میکرومتر عمل می‌کنند. در پهپاد رهگیر دوربین معمولاً در داخل بدنه هواپیما تعبیه و جانمایی می‌گردد. دوربین در اولین پوسته محافظ دماغه هواپیمای پهپاد رهگیر قرار می‌گیرد و یک دید ۱۸۰×۳۶۰ به سمت جلو را مهیا می‌سازد.(Cooper,2019)

2-11. هوش مصنوعی در توسعه به‌کارگیری پهپادها

در طی سال‌های گذشته با رشد هوش مصنوعی، پهپادها ازلحاظ ارتباط و کارایی گسترش پیدا کرده و در حال حاضر در دسترس بسیاری از افراد و صنایع قرار می‌گیرد. چراکه با کمک هوش مصنوعی امکان پرواز پهپاد در مدت‌زمان طولانی‌تر و خارج از محدوده دید خلبان به وجود آمده است. رشد و پیشرفت فناوری موجب شده تا اختراعات جذاب زیادی در اختیار بشر قرار بگیرد؛ استفاده از فناوری‌های به‌روز مانند موتور براشلس ضدآب بر روی پهپادها در کنار هوش مصنوعی موجب شده تا استفاده کردن از پهپاد بیشتر شود و با یک نگاه متوجه می‌شوید که پهپادها در حال تبدیل‌شدن به لوازم روزمره و ضروری هستند (مرادی، 23:1398). امروزه در بسیاری از کشورها طرح توسعه ساخت و تولید بومی پهپادهای جدید با ویژگی‌های پیشرفته ازجمله مجهز به سامانه‌های ناوبری و کنترل خودکار، دوربین‌هایی با دقت بالا و سامانه فرود و برخاستن خودکار و سامانه‌های ارتباطی و انتقال اطلاعات برخط در دستور کار قرار دارد. این پهپادها، جز پهپادهای تاکتیکی با حجم متوسط و مأموریت‌های متعدد است (Farley, 2019).

2-12. عوامل و شاخص‌های مؤثر بر مأموریت‌های پهپادی

به‌طورکلی عوامل و شاخص‌های بر مأموریت‌های پهپادی عبارت‌اند از:

وزن محموله شناسایی، قابلیت فزایش مداومت پروازی، پنهان‌کاری (رادار گریزی)، شرایط اقلیمی، آموزش‌های مؤثر بر مهارت کارکنان، مأموریت (خواست فرمانده)، مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن، در دسترس بودن به تعداد کافی، تعداد خدمه، شعاع عملیات، وزن برخاست و نشست، درجه خودکار بودن پرنده، زمان آماده‌سازی، ارزش هدف، قدرت مانور پذیری پرنده، نحوه هدایت و ناوبری، وزن محموله عملیات روانی، ارتفاع پرواز، سرعت پرواز، میزان دید دوربین‌ها (میدان تحت پوشش)، قابلیت دوربین‌ها (دید در شب، عادی، مادون‌قرمز)، سامانه مؤثر پشتیبانی تجهیزات و قطعات یدکی، پرواز در فضای اشباع‌شده سیگنالی، وزن محموله تسلیحاتی، قابلیت تعمیر و نگهداری و ارتقای سامانه محموله، توان پیشرانه پهپاد، دارای فرستنده و گیرنده خودکار با قابلیت تنظیم کدهای مخابراتی، امنیت پرواز، نرخ حوادث و سوانح پروازی، قابلیت ثبت داده‌ها در ایستگاه کنترل زمینی و پهپاد، پایداری پهپاد در پرواز، قابلیت اتصال ارتباطی و قطع آن در منطقه مأموریت، حافظه مقاوم در مقابل سانحه، پرواز ترکیبی، هزینه خدمات به کاربران، کاربرد مستقیم داده‌ها، قابلیت عملیات مکمل با دیگر پهپادها، رهاسازی سلاح‌های هوا به زمین از ذخیره­های داخلی، قابلیت ارتباط با مرکز کنترل ترافیک هوایی، نوع باطری‌های مورد استفاده برای راه‌اندازی سامانه اویونیک، قابلیت پرواز دسته‌جمعی، میزان استفاده از حسگرهای چندمنظوره (حس‌گر چندمنظوره)، بهینه­سازی عملکرد پروازی (اسفندیاری، 1400، 66-63).

3. روش‌شناسی پژوهش

این تحقیق از نوع کاربردی است و روش آن، توصیفی-تحلیلی و رویکرد آن آمیخته (کیفی-کمی) است. داده‌ها به دو روش کتابخانه‌ای (مطالعه منابع، اسناد، مدارک و فیش‌برداری) و میدانی (مصاحبه و پرسش‌نامه) گردآوری شده است. اطلاعات گردآوری ‌شده از مصاحبه با 13 نفر از خبرگان مبتنی بر تحلیل کیفی، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. این افراد صاحب‌نظران فنی و عملیاتی حوزه پهپاد که دارای حداقل 20 سال سابقه خدمتی در حوزه تخصصی خود متشکل از فرماندهان، مدیران و مسئولین حال حاضر پهپاد (فنی، عملیاتی) هستند. این افراد با توجه به شناخت محقق به‌صورت هدفمند انتخاب شده است.

در این پژوهش یک مرحله مصاحبه و یک مرحله توزیع پرسش‌نامه محقق ساخته صورت پذیرفته است. مصاحبه به‌منظور تعیین سایر عوامل و تکمیل اطلاعات لازم پیرامون جنبه­های مختلف این تحقیق (احصا راهکار‌های ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی (فنی و عملیاتی)) صورت پذیرفته است. پرسش‌نامه تحقیق نیز به‌منظور تعیین موافقت هریک از راهکار‌های ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی در حوزه عملیات و فنی توزیع گردیده است. در تعیین روایی پرسش‌نامه از روش روایی محتوا و پایایی پرسشنامه­ها به‌وسیله «آلفای کرونباخ» محاسبه شده که ضریب آن 87/0 بوده و با توجه به این‌که این ضریب بالای 75/0 است، پس پایایی پرسش‌نامه مورد تأیید قرار گرفته است. جامعه‌ آماری در این تحقیق، جامعه شامل کارشناسان، فرماندهان و متخصصین حوزه پهپاد در ن.م هستند که با اعمال یک ضریب خاص 200 نفر در نظر گرفته می‌شود. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران با سطح خطای 5% معادل 132 نفر است. در تحلیل داده­ها از روش آمارهای توصیفی و استنباطی و نرم‌افزار SPSS و در پایان از آزمون «فریدمن» برای اولویت‌بندی عوامل استفاده شده است. در رابطه با اطلاعات آمار توصیفی مربوط به مشخصات جامعه نمونه شامل سه سؤال (سطح تحصیلات، سابقۀ خدمتی و جایگاه سازمانی) به شرح جدول شماره (1) مورد ارزیابی قرارگرفته‌اند.

جدول 1: تحلیل داده‌های مرتبط با ویژگی­های نمونه آماری

با توجه به این موارد، مشخص شد که جامعۀ نمونه از روایی مطلوبی جهت پاسخ‌گویی به سؤال‌های مطرح‌شده برخوردار است.

4. تجزیه‌وتحلیل یافته‌ها

در این تحقیق برای احصای داده‌های کیفی با 13 نفر مصاحبه انجام و اشباع نظری حاصل گردید. لازم به ذکر است که اشباع نظری پس از انجام مصاحبه با 11 نفر از صاحب­نظران حاصل گردید؛ لکن به‌منظور دریافت نظرات سایر عناصر مرتبط و غنای تحقیق، مصاحبه با خبرگان تا 13 نفر ادامه یافت. تحلیل محتوایی به‌دست‌آمده از مصاحبه با صاحب­نظران و اسناد و مدارک گویای این مطلب است که به‌کارگیری پهپاد مزیت‌های عملیاتی زیادی دارد. همچنین مداومت پروازی بالا‌تر و مقرون‌به‌صرفه بودن پهپاد، استفاده از گسترده از آن را توجیه می‌نماید. ارسال اطلاعات در زمان و دقیق می‌تواند سرعت کشف و شناسایی و قدرت تهاجمی ن.م را بالا برده و به فرماندهان صحنه نبرد کمک شایانی در آگاهی وضعیتی از صحنه نبرد نمایند. همچنین پهپادها می‌توانند در دوردست‌ها و نقاط خارج از برد رادارهای استقراری نسبت به کشف و گزارش اهداف به مراکز فرماندهی و کنترل اقدام نمایند. پهپادها به‌دلیل توانایی نامناسب در حمل محموله‌های سنگین، محدودیت بسیاری در انجام یک فرایند شناسایی و رهگیری توأمان را دارند. در سناریوهای تست‌شده تلاش شده پهپادها را به کمک اطلاعات رادارهای سه‌بُعدی در مسیر اهداف هوایی قرار دهند و مبادی ذی‌ربط بی‌شک قادر خواهد بود اطلاعات ‌پایه کشف و شناسایی را در اختیار پهپادها قرار دهد ازاین‌رو فرایند رهگیری با نصب سامانه‌های اپتیکی یا حسگرهای حرارتی، صوتی، لیزری و ... می‌تواند کامل شود. درخصوص مأموریت درگیری پهپاد بازهم تسلیحات منصوب بر روی پهپاد تعیین‌کننده مأموریت درگیری است که اگر دارای موشک راداری و حرارتی و تیربار باشد می‌توان با استفاده از تاکتیک مناسب مأموریت رهگیری و در ادامه آن مأموریت درگیری را انجام داد. با مطالعات نظری پیرامون موضوع و استعلام نظر از خبرگان مسلط به حوزه مورد مطالعه که با مصاحبه‌های علمی انجام شد، تعداد 49 راهکار به‌عنوان راهکار‌های ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی در دو حوزه فنی و عملیاتی جمع‌بندی گردید.

جدول 2: راه­کارهای ارتقای قابلیت­های عملیاتی پهپادهای رزمی

جدول 3: راه­کارهای ارتقای قابلیت­های فنی پهپادهای رزمی

4-1. تجزیه‌وتحلیل سؤال فرعی اول

برای ارزیابی و دستیابی به پاسخ سؤال‌های فرعی تحقیق، این سؤال‌ها در قالب پرسش‌نامه تهیه و بین 132 نفر از خبرگان (نمونه) توزیع گردید. در این پرسش‌نامه از جامعه آماری تقاضا شد نظر خودشان را ابتدا در رابطه با تأیید یا رد گویه به‌عنوان یکی از راه­کارهای ارتقای قابلیت­های پهپادهای رزمی در حوزه‌های مختلف تحقیق (عملیاتی و فنی) درج نموده و سپس میزان اهمیت راه­کارهای ارتقا قابلیت­های پهپادهای را در یکی از گزینه‌ها که براساس مقیاس پنج گزینه‌ای طیف لیکرت طراحی‌شده است مشخص نمایند. در نهایت، از بین داده‌های به‌دست‌آمده از پرسش‌نامه، با کمک نرم‌افزار اس پی اس اس و با استفاده از روش آمار استنباطی از آزمون تکنیک «فریدمن»، راه­کارها رتبه‌بندی و اولویت­بندی گردیده­اند.

4-1-1. آزمون تعیین رتبه‌بندی راهکار‌های ارتقای قابلیت­های عملیاتی پهپادهای رزمی

پس از تعیین عوامل مرتبط با مؤلفه راهکار‌های ارتقا قابلیت­های عملیاتی پهپادهای رزمی مطابق نظر جامعه نمونه، به‌منظور تعیین اولویت عوامل از آزمون «فریدمن» استفاده می‌گردد. آزمون فریدمن یک آزمون آماری ناپارمتریک است که برای تشخیص تفاوت میان داده‌های مرتبط استفاده می‌شود. این آزمون توسط اقتصاددان و آماردان مشهور به‌نام «میلتون فریدمن» ارائه گردید. پژوهشگران از این آزمون برای رتبه‌بندی اهمیت متغیر‌های پژوهش استفاده می‌کنند.

جدول 4: رتبه‌بندی راهکار‌های ارتقای قابلیت­های عملیاتی پهپادهای رزمی

4-2. تجزیه‌وتحلیل سؤال فرعی دوم

درخصوص سؤال فرعی دوم تحقیق «راهکار‌های ارتقای قابلیت­های فنی پهپادهای رزمی کدام‌اند؟» تعداد 27 گویهِ به شرح زیر در پرسش‌نامه مطرح‌شده است.

4-2-1. آزمون تعیین رتبه‌بندی راهکار‌های ارتقای قابلیت­های فنی زهپادهای رزمی

پس از تعیین عوامل مرتبط با مؤلفه راهکار‌های ارتقا قابلیت­های فنی زهپادهای رزمی مطابق نظر جامعه نمونه، به‌منظور تعیین اولویت عوامل از آزمون فریدون استفاده می‌گردد.

جدول شماره 5. رتبه‌بندی راهکار‌های ارتقای قابلیت­های فنی پهپادهای رزمی

5. نتیجه‌گیری و پیشنهاد

نتایج یافته‌های تحقیق مبیّن این مطلب است پرنده‏های هدایت‌پذیر از دور یا به‌اختصار پهپاد که به آن هواپیمای بدون سرنشین نیز می‌گویند، به‌عنوان مظهر فناوری‌های نظامی قرن بیست و یکم جایگاه مهمی در مجموعه قدرت نظامی کشورهای مختلف دنیا کسب کرده‌اند. پرواز پهپادها ممکن است تحت کنترل از راه دور توسط یک اپراتور انسانی، یا با درجات مختلفی از خودمختاری، مانند کمک توسط خلبان خودکار تا هواپیماهای کاملاً خودمختار و مبتنی بر هوش مصنوعی که هیچ شرطی برای مداخله انسانی ندارند، انجام شود. با توجه به تغییر استراتژی نبرد در سال‌های اخیر و همچنین تجارب به‌دست‌آمده از نبردهای منطقه مؤید این موضوع است که کشورهای قدرتمند نظامی، جنگ­های خود را بر پایه نبرد هوایی پایه­گذاری می­نمایند و در جهت کسب برتری هوایی نسبت به انهدام حداکثر سامانه­های پدافند هوایی در موج اول با به‌کارگیری وسیع پرنده‏های هدایت‌پذیر از دور (پهپاد) که یکی از مؤلفه‌های اولیه تأثیرگذار در ارتقای توان رزم می­باشند، اقدام خواهند نمود. جای شکی نیست که در صورت عدم توازن توانمندی تجهیزات ن.م به­ویژه در حوزه پدافندی در برابر سامانه‌های آفندی هواپایه و همچنین عدم احصا و تدوین راهکار‌های ارتقای قابلیت‌های فنی و عملیاتی این پهپادها در جهت مقابله با تهدیدات پرنده‏های هدایت‌پذیر از دور، پیروز میدان دشمنی است که در زمان صلح با تهیه برآورد صحیح از ما نسبت به ارتقای توان رزمی خود با به‌کارگیری فنّاوری نوین در تسلیحات مورد نیاز گام مؤثر برداشته تا در زمان بحران بدون دریافت کوچک‌ترین آسیبی بتواند حداکثر صدمه را به‌طرف مقابل وارد نماید. در پاسخ به سؤال اصلی تحقیق که اشعار می­دارد «راهکار‌های مؤثر بر ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی کدام­اند؟» از هم‌پوشانی بررسی‌ها و مطالعه اسناد و مدارک، مصاحبه با صاحب‌نظران و پرسش‌نامه و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، نتایج حاصله بیان می‌دارد 47 عامل به‌عنوان ارائه راهکار‌های ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی احصا شده‌اند که برخی از مهم­ترین آن­ها به ترتیب اولویت عبارت‌اند از:

الف. قابلیت­های عملیاتی

1.   به‌کارگیری فناوری‌های پدافند غیرعامل در عدم رهگیری توسط حساسه­های دشمن ازجمله: استتار و اختفای راداری، حرارتی، لیزری و ... در بال و بدنه؛

2.   شبکه­سازی عملیات پهپادها و امکان اجرای عملیات شبکه محور و ایجاد سامانه‌های فرماندهی و کنترل و سامانه‌های مبتنی بر سکوهای پرنده بدون سرنشین و جی‌آی‌اس به‌صورت محدود در صحنه نبرد و اتصال کاربر‌های اطلاعات آن‌ها در یک مرکز فرماندهی مشترک محلی؛

3.   بهره‌گیری از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای افزایش دقت هدف‌گیری، خودمختاری در تصمیم‌گیری رزمی و پردازش هم‌زمان داده‌ها و تشخیص تهدید پروازی؛

4.   ساخت و به­کارگیری پهپادهای چندمنظوره دارای قابلیت‌های جنگ الکترونیک، رهگیری، تهاجمی، رادار گریزی؛

5.   افزایش مداومت پروازی و برد عملیاتی و قابلیت پرواز خودکار و مسیر‌یابی هوشمند با رعایت ایمنی پرواز و مدیریت ریسک.

ب. قابلیت­های فنی

1.   برخورداری بدنه از پوشش‌ها و مواد جاذب راداری، ضد خوردگی و قسمت­های حساس ازجمله بال و بدنه به‌دلیل استفاده از مواد کامپوزیت در ساخت بدنه پهپاد (ملخ از جنس مقاوم در خوردگی‌های شیمیایی و مکانیکی)؛

2.   بهره‌گیری سامانه ارتباطی و لینک‌های داده امن با رمزنگاری پیشرفته، تجهیز به آنتن‌های جهت‌دار هوشمند و یا توسعه ارتباطات ماهواره‌ای و افزایش برد لینک داده با پهنای باند بیشتر و رمزنگاری پیشرفته؛

3.   سامانه‌های ناوبری ترکیبی: ادغام جی‌پی‌اس-گلوناس، اینرسیال و سامانه‌های ناوبری تصویری برای افزایش دقت موقعیت‌یابی حتی در محیط‌های جنگال؛

4.   توسعه موتورهای با راندمان بالا مانند موتورهای توربوفن، توربوپراب یا ترکیبی (هیبریدی) یا الکتریکی پرقدرت و کم‌مصرف متناسب با مأموریت جهت بالا بردن سرعت عملیاتی و توان پیشرانه و محدود نبودن به یک نوع خاص از سوخت هوایی؛

5.   تجهیز به سامانه‌های محموله‌های شیلد شده، سامانه‌های فریب ازجمله چف، فیلر و انحراف موشک و تجهیز به هشداردهنده‌های لیزری، انرژی هدایت‌شده، بهره‌گیری از پهپادهای فیبر اپتیک مقاوم برای مقابله با تهدیدات سریع شیمیایی، هسته‌ای و غیره.

5-1. پیشنهادهای پژوهش

در این تحقیق سعی شده راهکار‌های ارتقا قابلیت­های پهپادهای رزمی (مورد مطالعه: یکی از سازمان­های نیروهای مسلح) در دو حوزه عملیاتی و فنی معرفی شود. براساس نگرشی که از بررسی ادبیات موضوع و یافته‌های تحقیق از تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌های انجام‌شده به دست آمد، انجام پژوهش‌های افزون‌تری در این خصوص پیشنهاد می‌گردد:

ü     ارائه الگوی بهره­گیری مناسب از سامانه‌های پهپادی در راستای فرماندهی و کنترل در مدیریت صحنه نبرد در ن. م؛

ü     تبیین آرایه‌های پهپادی مطلوب برای انجام مأموریت‌های رزمی، پشتیبانی ن.م و پشتیبانی خدمات رزمی در صحنه نبرد ناهمگون؛

ü     تبیین نقش فناوری پهپاد در ارتقای توان مأموریت‌های ن.م شامل اطلاعاتی، شناسایی، مراقبت و هدف‌یابی و جمع‌آوری الکترونیکی؛

ü     بررسی نقش هوش مصنوعی در ارتقای تجزیه‌وتحلیل داده‌های سنجنده­های مختلف پهپادها؛

ü     معاونت­ها و بخش­های مرتبط در قرارداد‌های خرید و یا ساخت پهپادهای آتی، الزامات مختلف مانند نگهداری و تعمیر آسان و سریع و انجام مأموریت‌های مختلف را لحاظ نمایند؛

ü     ایجاد سازوکار یا سامانه اطلاع­گیری به­روز از آخرین رهیافت­های جهانی و پیشرفت‌های دشمن درخصوص پهپاد در ابعاد مختلف؛

ü     بهره­گیری از سامانه­های کنترل آتش پیشرفته در پهپادها برای انهدام اهداف متحرک و دارای سرعت‌بالا.